پنجاه و هفت سال پیش، چهاردهم مردادماه ۱۳۳۸، خواننده آوازهای ایرانی، قمرالملوک وزیری‌زاده، در سن ۵۴ سالگی در تهران درگذشت. او زنی بود که در حوزه موسیقی ایران انقلاب کرد؛ نخستین زن خواننده‌ای بود که صدایش ضبط شد و بدون حجاب روی صحنه رفت و خواند آن هم در زمانه‌ای که بی‌حجابی جرم به حساب می‌آمد. پیش از قمرالملوک و همزمان با او زنان و مردان بسیاری آواز خواندند اما تغییر و تحولات جامعه در آن زمان و نیاز مبرم برای رفع عطش نو شدن خود پله‌ای شد برای او تا بتواند موفقیت را رو به جلو بپیماید. پیش از به شهرت رسیدن، او را با نام قمرخانم سیدحسن خان می‌شناختند.

قمرالملوک عمر زیادی نکرد اما در مورد سخاوتش سخن زیاد آمده که او داشته‌های خود را خرج مستندان می‌کرد و به همان میزان با دیگر موجودات زنده هم مهربان بود. ریشه خوانندگی او در روضه‌خوانیهای مادربزرگش در حرمسراهای قجر شکل گرفت تا اینکه بالیده شد و در شاگردی استاد مرتضی نی‌داوود ردیف موسیقی ملی را آموخت.

سرعت پیشرفت او چنان بود که اولین کنسرتش را سال ۱۳۰۳، زمانی که ۱۹ سال بیشتر سن نداشت در گراند هتل برگزار کرد و تمام قواعد سنتی نوشته شده و نانوشته را در هم شکست تا جایی که فردای همان روز مجبور شد برای اجرای بی‌حجابش به نظمیه تعهد دهد. این کنسرت جسورانه نقطه عطفی شد برای زنان آوازخوان آن زمان که صدایشان از اندرونی‌های شاهانه و محافل بسته اشرافی خارج نشده بود چه رسد که بخواهند بی‌حجاب و نقاب در انظار عموم برای دو جنس جامعه صدا سر دهند.

قمرالملوکقمر در کارهای خود از اشعار شاعران نام‌آور استفاده و گاه برخی از اجراهایش را به آنان تقدیم می‌کرد. از این رو روشنفکران زمانش شیفته او بودند و شاعران آرزوی آن را داشتند قمر شعری از اشعار آنها بخواند. همین امر باعث شد او مورد التفات قلم به دستان قرار گیرد تا جایی که آنها نیز در وصفش سروده یا نوشته‌اند. شعر و آهنگ پنج تصنیف او از عارف قزوینی است. متن دو تصنیف «مرگ مادر» و «عاشق محنت کش» قمر از دوست شاعر او ایرج میرزاست. آهنگ شش تصنیف دیگر از مرتضی نی داوود، آموزگار اصلی قمر، است که با شعرهایی از پژمان بختیاری درآمیخته است. اما رکورد تصنیف سازی برای قمر را محمدعلی امیر جاهد شکسته که روی شعرهای آرمانگرایانه خود موسیقی گذاشته است.
ملک الشعاری بهار یکی از آن شعراست که درباره قمرالملوک گفته:
صد قرن هزار ساله باید / تا یک قمرالملوک زاید
ایران که دو صد قمر ندارد / هر زن که چنین هنر ندارد
بگذار برایمان بماند / آواز فرح‌فزا بخواند
زان زمزمه‌های آسمانی / بر مرده‌دلان دهد جوانی

قمرالملوک وزیری سال ۱۳۱۹ با گشایش نخستین فرستنده رادیویی در ایران به این سازمان پیوست و آواز رسای خود را با همراهی استادانی چون مرتضی نی‌داوود، ابوالحسن صبا، حبیب سماعی و حسین یاحقی به گوشه و کنار ایران رسانید.

قمرالملوک قطعات آوازی بسیاری دارد و از این بین نزدیک به ۲۰۰ تصنیف از او ضبط شده و برخی هم از بین رفته است. نوع دوستی و بخشش او چون خوانندگیش تا جایی زبانزد عموم بود که در نهایت او را مجبور کرد اواخر عمر در تنگدستی زندگی را بگذراند. او سرانجام بر اثر سکته مغزی درگذشت و در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد.

نظر شما چیست؟

Please enter your comment!
Please enter your name here