هفتاد و دو سال پیش در چنین روزی، ۲۳ مردادماه، علی حاتمی کارگردان، فیلمنامه‌نویس و تهیه کننده سینمای ایران در تهران به دنیا آمد. نویسندگی برای تئاتر شروع کار هنری او در این حوزه بود که «ساتن»، «قصه حریر»، «ماهیگیر»، «حسن کچل»، «چهل گیس» و «شهر آفتاب و مهتاب» نتیجه همان فعالیتهاست. «دیب» یا دیو اولین نوشته او بود که در تالار دانشکده هنرهای دراماتیک با حضور کودکان موسسه آموزشی فرهنگ آرزو اجرا شد؛ همانجا که او تحصیل کرده بود.

اولین تجربه سینمایی او با کارگردانی فیلم «حسن کچل» در سال ۱۳۴۸ شروع شد که علاوه بر آن نویسنده فیلمنامه و سراینده اشعار فیلم نیز بود. از حسن کچل به عنوان اولین فیلم موزیکال سینمای ایران نام می‌برند که بابک افشار، بابک اتابکی، اسفندیار منفردزاده و واروژان خالقان موسیقی متن این فیلم بودند و امیر بیداریان‌نژاد با ضرب نوازی تنبک آنها را همراهی کرده است.

پس از این حاتمی بیش از ۱۵ فیلم سینمایی و مجموعه تلویزیونی در کارنامه هنری خود ثبت کرد. آخرین فیلم او جهان پهلوان تختی بود که به سرانجام نرسید. او مطالعه و تحقیق درباره زندگی تختی را از سال ۱۳۷۰ آغاز کرد تا سال ۱۳۷۵ که ساخت فیلم را شروع کرد. اما بیماری به او فرصت نداد و ساخت فیلم تنها به بخشهایی از آن محدود و نیمه کاره رها شد تا اینکه سرانجام ۱۵ آذر همان سال در تهران درگذشت.

دلشدگان سیزدهمین فیلم از علی حاتمی و آخرین فیلم کامل اوست. حاتمی علاوه بر کارگردانی، نویسندگی فیلمنامه، تهیه کنندگی و طراحی صحنه این فیلم را سال ۱۳۷۰ به عهده داشت. دلشدگان فیلمی با مکالماتی زیبا و شاعرانه هنر ایرانی به خصوص موسیقی را مورد ستایش قرار می‌دهد. حسین علیزاده با ساخت موسیقی متن فیلم به نقاط مثبت فیلم افزود. از دیگر جذابیتهای فیلم صدای محمدرضا شجریان به جای خواننده فیلم، طاهر است. موسیقی در این فیلم آنقدر غنی است که پس از آن تمام آوازها و تصنیفهای فیلم در آلبومی با همین نام جع‌آوری شد.

پوستر فیلم دلشدگانعلی حاتمی خود درباره زندگی شخصیَش گفته بود: «مادرم خانه‌دار بود و پدرم در چاپخانه‌ کار می‌کرد. آن وقتها مدارس که تعطیل می‌شد بچه‌ها سر کار پدرهایشان می‌رفتند. آنجا با حروف آشنا شدم و از آنجا کلام برایم اهمیت پیدا کرد. در کنار آن چاپخانه کلیسایی هم بود… در چاپخانه حروف مرا تحت تأثیر قرار دادند در کلیسا نقاشیها. من تار هم کار می‌کردم و این زمینه‌ای شد برای آشنایی من با موسیقی.»

آخرین فیلم کامل علی حاتمی

او درباره موسیقی فیلم دلشدگان گفته بود: «موسیقی باید خودش را دوباره نشان دهد و از سوی مردم حمایت و دوباره کشف بشود. به‌خصوص نسل جوانتر و تازه آغاز کرده ما باید به ارزشهای این هنر و سرگذشت جالب آن پی ببرند، دلشدگان جواب به این نیاز و ضرورت فرهنگی است.»

داستان فیلم دلشدگان برمی‌گردد به دوره تاریخی قاجار و زمان سلطنت احمدشاه، موسیقی ایرانی، فرهنگ، نوازندگان و مشقتهایی که اهالی موسیقی در آن زمان داشتند. در فیلم تاجری فرنگی به بهانه رونق فرهنگ و هنر، قصد به پرکردن صفحه‌‌‌هایی از موسیقیدانان ایرانی می‌کند تا این ردیفهای اصیل موسیقی از گزند زمان دور ماند و فراموش نشود. داستان فیلم حول و حوش جمع شدن بهترین نوازندگان، مشکلات سفر و چگونه عملی شدن آن می‌گذرد. صدای طاهرخان، خواننده گروه، لیلا، برادرزاده سفیر عثمانی را مجذوب خود می‌کند. دلشدگان عین تاریخ موسیقی ایران نیست بلکه اقتباسی است از آنجه در تاریخ موسیقی ایران رخ داده است. تمام موسیقیهای فیلم جوهره و کلامش از خود حاتمی است که بعدتر شجریان موقع اجرا تغییراتی جزیی در شعرها انجام داد.

در زیر بخش کوتاهی از فیلم دلشدگان را با آواز مخالف سه‌گاه محمدرضا شجریان ببینید. گفت‌گویی کوتاه اما عاشقانه که بین طاهر خواننده ایرانی و لیلا شاهزاده عثمانی انجام می‌شود و شاهزاده شنیدن آواز ایرانی را پس از این بینایی چشم نابینای خود می‌داند.

نظر شما چیست؟

Please enter your comment!
Please enter your name here